Stamnica – selo sa jedinstvenom klimom na Balkanu

Petrovac

Turizam

Stamnica – selo sa jedinstvenom klimom na Balkanu

Foto: Ivan Jovanović

How Good Of A Friend Are You Really?

Specifična ruža vetrova i netaknuta priroda glavni su aduti za seoski turizam koji u Stamnici još nije razvijen, a jedino on može da spreči dalji odliv mladih iz sela.

Jugoistočno od Petrovca na Mlavi, udaljeno oko 10 kilometara, na stranama doline Stamničke reke koja tu izlazi iz obronaka Homolja, naređane su kuće sela Stamnica. Okružuju ga visovi : Kukuj (664metra ) na jugoistoku, Golo brdo (283 metra) na jugu i Smrdan (242 metra) na severu.

Ograđeno brdima selo ima vrlo interesantan izgled. U njemu se sučeljavaju tereni razne starosti i propustljivosti, pa ima mnogo izvora, naročito onih koji izlaze iz krečnjaka i koji se nalaze i u predelu Kukulja, kod Bresta i u Botanji.

Stalno se uređuju seoske ulice

Selo je razbijeno i podeljeno na šest manjih delova koji imaju naročita imena: Stamnicu selo Gornji Radulovac, Skoruš sa Botanjom i nekadašnje naselje rudnika „Stamnica“ – gde je sada Specijalna ustanova za decu i omladinu, kao i Stamničku reku sa krajevima Donji Raulovac, Krivac i Debeljak.

 Dom za decu i lica ometena u razvoju “Dr Nikola Šumenković” u Stamnici počeo je sa radom 1964. godine i namenjen je licima koja su ometena u psihičkom razvitku (na stupnju teške mentalne zaostalosti Početak rada ustanove bio je sa kapacitetom od 50 korisnika. Poznata je činjenica da je posle završetka Drugog svetskog rata postojalo dosta nezbrinute dece koja su nakon formiranja raznih ustanova bivala smeštena i u ovakve domove.

Dom za decu i lica ometena u razvoju “Dr Nikola Šumenković” 

Zatvaranjem rudnika u selu Stamnica ostali su slobodni rudarski stanovi koji su pretvoreni, odnosno adaptirani u paviljone za smeštaj korisnika. Površina tih objekata je iznosila oko 2000 metara kvadratnih.

Vremenom se javljala potreba za proširenjem smeštajnog kapaciteta korisnika kao i za službenim prostorijama, tako da je 1985. godine otvorena nova zgrada, površine oko 1500 metara kvadratnih, gde su smešteni nepokretni i polupokretni korisnici, zatim glavna ambulanta, apoteka, sobe za posete, kuhinja, sala za sastanke kao i kancelarije ostalih službi. 

Trenutno je u izgradnji objekat površine od 1800 metara kvadratnih, koji  ispunjava najsavremenije standarde za 112 odraslih i starih korisnika. Time će se dobiti bolji uslovi svakodnevnog funkcionisanja korisnika, kao i radnika ustanove.

U Domu za decu i lica ometena u razvoju “Dr Nikola Šumenković” u Stamnici, trenutno je smešten 391 korisnik i o njima brine oko 200 zaposlenih radnika.

Centar Stamnice

Stamnica je inače jedino selo u opštini Petrovac na Mlavi koje u svom sastavu ima dve mesne zajednice: Stamnica – selo i Stamnička reka.

Površina atra iznosi 3208 hektara, a Braničevski tefter beleži dva sela (Krivac na ušću Stamničke reke u Mlavu i Radulovceu potesu Radulovac). Stamnica spada u stara naselja. 

Krajem 18.veka mešavinom sela Radulovci i Botanje na levoj obali Stamničke reke nastanjivale su se porodice koje su bežale od Turaka i osnovale selo Stamnica.

Stanovništvo se naseljavalo iz Timočke krajne, Crne reke, Erdelja, Šumadije, a sada je Stamnica uglavnom vlaško selo. 

Po popisu iz 2011.godineovde živi 1665 stanovnika od kojih su, sada već polovina na privremenom radu u inostranstvu. Stamnica, tačnije Stamnica selo i Stamnička reka,  danas je jedno od većih sela u opštini Petrovac na Mlavi. Stanovnici  se pretežno bave poljorpivredom, a oko pedesetak ljudi je zaposljeno u Specijalnoj ustanovi „Dr Nikola Šumenković“.

Velizor Rajić, novi - stari predsednik MZ

Novoizabrani predsednik Mesne zajednice Stamnica – selo, Velizor Rajić, koji je i u prethodnom mandatu obavljao tu funkciju, poslednjih sedam meseci je zadovoljan onim što je urađeno u selu.

Prethodni saziv saveta mesne zajednice Stamnica – selo akcenat je bacio na putnu infrastrukturu, tačnije asfaltirani su pojedini putni pravci koji do sada nisu imali asfltnu podlogu, u ukupnoj dužini od oko dva kilometra. Nastavljeno je sa organizacijom privredno turističke manifestacije „Dani Bačijara Srbije“  poznatijoj kao „Bačijada“, koja je jedna od glavnih manifestacija u opštini. Selo je dobilo uličnu rasvetu.

Imamo dobru saradnju sa Specijalnom ustanovom „dr. Nikola Šumenković“, a takođe dobro sarađujemo i sa drugom seoskom mesnom zajednicom Stamnička reka“ rekao je predsednik mesne zajednice Stamnica – selo.

Za turizam nije dovoljan asfalt. Samodoprinos bi dobrodošao za selo.

Rajić je dodao da interesovanja za seoski turizam još nema, ali da je definitivno to glavni potencijal i perspektiva ovog sela. Za Stamnicu bi, kaže on, bilo izuzetno značajno ponovno uvođenje mesnog samodoprinosa zato što je veliki broj meštana u radnom odnosu, kako u specijalnoj ustanovi, tako i u drugim firmama širom opštine.

Selo Stamnica na svojoj teritoriji ima jedinstvenu klimu na Balkanu, koju karakteriše specifična ruža vetrova. Ovu pojavu su ispitivali i njeno blagotvorno dejstvo potvrdili eminentni svetski i domaći stručnjaci iz raznih oblasti. Stramnica ima i mnoštvo izuzetno čistih izvora, praktično netaknutu prirodu.

U Stamnici ispod visa Kukuj(664m) postojala su privremena staništa, takozvane kolibe u kojima se boravilo preko leta,da bi se čuvala stoka, a kasno u jesen silazilo se u niže delove da se prezimi. Čobani su se u proleće opet vraćali u kolibe kako bi se krenulo sa ispašom stoke. 

Deo te kulturne tradicije opstao je do današnjih dana, a jedan mali broj koliba postoji i danas. Jedna od njih je koliba na kojoj se svake godine trećeg Đurđevdanskog dana od malobrojnih stada formira bačija.

Tog dana meštani tzv.bačijari okupe svoja stada u bačiju, a muža ovaca i merenje mleka danas su veoma zanimljivi.Pored bačijara ima i onih koji uživaju da sve to vide. Polako se taj tradicionalni događaj pretvorio u Sabor bačijara, najpre sela zatim i cele opštine, a danas i kao jedna tradicionalna manifestacija od republičkog značaja. Tog dana Stamnicu poseti i do deset hiljada ljudi tako da meštani i tu vide ogroman turistički potencijal, koji  nažalost, još nije dovoljno iskorišćen.

Jedno od stada ovaca

Stamnica pored uzgajanja ovaca ima razvijenu i poljorivrednu proivodnju. Najveći uzgajivači ovaca u selu su Darko Lazarević koji ima više od 180 grla i Nebojša Božorović sa šezdesetak grla. 

Nekoliko domaćinstava se ozbiljnije bavi zemljoradnjom, a najpoznatiji pčelar u Stamnijci je Ljubiša Radojković koji za sada raspolaže sa 120 košnica.

Nebojša Božorović kaže da od ovčarstva može da se živi, ali da je kao za svaki posao, potrebno dosta odricanja. 

Ranč Nebojše Božorovića

„U planu mi je da stado još proširim kako bih bio još konkurentniji na tržištu jer potražnja posotji. Bavim se prodajom jagnjića i proizvodnjom pravog domaćeg ovčijeg sira. Od države dobijam subvencije samo po hektaru, jer rasa ovaca koju posedujem nemože da se matiči. Za sada se bavim odgajanjem naše domaće rase - Pramenke, a iz opštine imamo obećanja da će nam biti odobrena nepovratna sredstva za kupovinu novih grla koja će moći da se matiče“, kaže Božorović.

 Božorović može da živi od ovčarstva

Jovan Radojković ,predsednik saveta Mesne zajednice Stamnička reka takođe hvali saradnju dve mesne zajednice u okviru sela.

„Teritorija sela koja prirpada Stamničkoj reci ima dosta dobro uređenu putnu mrežu, gotovo svi važnijij putevi su asfaltirani, a poljske i atarske puteve redovno održavamo. Jedan od gorućih problema je stanje seoskog Doma kulture koji je na teritoriji Stamničke reke. Potpuno je sređena stolarija na domu i prostorijama mesne zajednice, a za ovu godinu je u planu da se potpuno sredi krovna konstrukcija koja je dotrajala i propala. Potencijal sela je turizam i nadamo se da će se u narednom periodu povući određeni potezi kako bi Stamnica bila poznata na turističkoj mapi Srbije“, priča Radojković za E-Braničevo.

Radojković:Dom kulture je gorući problem

U selu postoji kulturno - umetničko društvo koje je aktivno, ali već nekoliko godina ne učestvuje u manifestaciji  „Takmičenja sela Srbije“ zbog dotrajalosti krova Doma kulture, zbog čega je van upotrebe. 

Opstanak seoske kulture i tradicije zavisi od adaptacije Doma kulture

Budući predsednik KUD-a „Vuk Karadžić“ Dragan Vladuljević, kaže da interesovanje za folklor kod dece postoji, da se probe trenutno održavaju u fiskulturnoj sali u cetru sela, a da očekuje da će se selo naredne godine ponovo priključiti takmičenju .

Dragan Vladuljević

Fudbalski klub „Rudar“ se uspešno takmiči u Braničevskoj okružnoj ligi, a jedan je od retkih klubova u opštini koji pored seniorskog tima ima i mlađe kategorije,  tako da za budućnost fudbala u Stamnici ne mora da se brine.

Fudbal ima budućnost u Stamnici

Osmogodišnja škola u Stamnici koja je područno odeljenje Osnovne škole „Branko Radičević“ Melnica, broji 48 učenika. U dvorištu škole asfaltiran je teren za male sportove.

Manje od 50 đaka ovde pohađa školu

Glavni problem Stamnice kao i drugih sela jeste odliv mladih. Trenutno preko 50% stanovništva živi i radi u zemljama zapadne Evrope. 

Turizam i unapređenje poljoprivrede su potencijali koji se moraju iskoristii u narednom periodu kako bi se mlađe generacije motivisale i pronašle razlog da ostanu na svom ognjištu.  To je jedina šansa za budućnost Stamnice.

 

* Ovaj tekst nastao je u sklopu projekta " Šansa za selo 2" koji sufinansira Opština Petrovac na Mlavi po osnovu Konkursa o sufinansiranju projekata  kojima se ostvaruje javni interes u oblasti javnog informisanja u 2017.godini.
-  Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.

0 komentar(a)

Vaš komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su osnačena *

Pratite nas na Instagramu

To Top