Ȋn kultura Vlahiluor mujerilji ȋs zakuon (FOTO)

Braničevo

Društvo

Ȋn kultura Vlahiluor mujerilji ȋs zakuon (FOTO)

Foto: M.G., Matica Vlaha,NSV

How Good Of A Friend Are You Really?

Asta dȋ E-Branićeva spunje Miljena Golubović, etnuoluog šȋ antropoluog, Vlajnă fakută ȋn opšȋna lu Kućiva, autorkă lu karća dȋ ȋnvacat dȋn karje kopiji ȋnvacă „Vuorba šȋ kultura Vlaha“.

Milena Golubović dPasujoni je fakută ȋn 1989.an ȋn Majdan unđe je dȋ vrjemja dȋ kopilarija adȋntȋnj, dȋpa śe să mută ȋn satu Dȋlbuoka la Kućiva.  Dȋspră rȋndu dȋ etnicitjet je Vlajnă. Ȋn a śinsprȋaśilja an vinje la Biljigrad unđe gaćadză Gimnazija dȋ matematjikă, dȋpa aja studijilji šȋ mastjeru la Odeljenja dȋ etnoluogije šȋ antropoluogije la Fakultjetu dȋ filosofije ȋn Biljigrad. A diplomirjit ku ocjena dzȋaśe ku tjema: „ Muoara Brsanji ȋntră Tradicȋje šȋ Premenjitu: konceptualizacȋja lu vrjeamje ȋn procjesu lu transformacȋje la o institucȋje dȋ ekonomije šȋ socijală. Mastjer tjeza „Identjitjetu etnjik ka un resurs dȋ materijal šȋ sȋmbuol: determinjisȋtu lu relacȋja lu pućearje prȋn koristujitu ku identitjetu Vlahilor dȋn Sȋrbija la Răsarit.

A lukrat măjmulće prokatărj la terjen ȋn Sȋrbija la Răsarit. A fuost parćinarj, da šȋ a organizujit la projekturj šȋ radionic, prȋntă karje je šȋ „Aldȋntȋnj seminarj dȋ lukratuorj ȋn prosvjetă dȋ Vuorba ša kultura Vlaha“, projektu „Trjeś prȋstă... Kunoašće će ku vuorba Vlaha!“ šȋ alće.

Miljena Golubović la Fakultjetu dȋ filosofje

Autor je a lu seminarju akreditujit „Trjeś prȋstă... Kunoašće će ku vuorba šȋ kultura Vlaha“  dȋ nastavnjiś šȋ lukratuorj ȋn prosvjetă, karje la ȋnbunat „Zavod za unapređivanje obrazovanja i vaspitanja“ lu Republjika Sȋrbija. Prȋnga aja je autoru šȋ lu karća dȋ ȋnvacat „Vuorba šȋ kultura Vlaha“ dȋ razu aldȋntȋnj lu škuoală, karje a štămpujit „Zavod za udžbenike“ dȋn Biljigrad.

La primovara lu anu 2012.-ilja la a 10.-ilja Konferencȋje lu studjenc  „Border Crossings“ ȋn Istanbul a prezentujit ajej lukru la tjemă „Long Weight of Danube“ – „Question of Vlachs“ in the Light of Relations between Serbia, Romania and EU („Lungă ȋj grjea Dunărja“ - „Ȋntrabarja Vlahilor“ ȋn vjeđearja lu relacȋje ȋntră Sȋrbije, Rumȋnjije šȋ EU).

La kăpatȋnju lu avgustu a lu 2013.-ilja an la a 46.-ȋlja „Motivurj Omolješć“ ȋn Kućiva a cȋnut tribină la tjemă „Identitjetu Vlahilor“. Dar ȋn primovara lu 2014.-ilja an la Odeljenja dȋ etnoluogije šȋ antropoluogije la Fakultjetu dȋ filosofije ȋn Biljigrad la tribina „Etnos, religija šȋ identitjetu“ organizujită dȋ pomană lu Dušan Bandić a prezentujit ajej lukru „Relacȋija ȋntră patru kuoaće Sȋrbji:Vlasi: Romănji šȋ Ȋnprjeonarja ȋntră năcȋj - vadzutu lu identitjetu lu etnicitjetu Vlahilor dȋn Sȋrbija la Răsarit“

Dȋ E-Branjićevo Miljena Golubović vorbjeašće dȋ traju Vlajnjilor la Omuolj šȋ Branjićeva, dȋ aluor parće ȋn pastrarja lu tradicȋje, kultură šȋ identitjet, ka šȋ dȋ ajej kȋn dȋ aăalja vrjedujealje, măjȋntȋnj prȋstă ljimba Vlaha dȋ akuj pastrarje ku anji să kinuje.

Prezentacȋja lu karća dȋ ȋnvacat „Vuorba šȋ kultura Vlaha“

Vuoj visăc mujearje ćinȋră dȋn etnicitjetu Vlahilor. Kum je aja astădz sȋ fij Vlajnă ȋn Sȋrbije, ȋn Biljigrad šȋ dar sa dȋ la avuoastră kopilarije śuoa premenjit  ȋn Sȋrbija la Răsarit dȋn parća lu lumnja sȋrbaskă kȋrtă mujerj dȋn etnicitjetu Vlahilor?

Dȋ amjea  vijacă lumnja sȋrbaskă aluor relacȋje kȋrtă mujerilji dȋn etnicitjetu vlahilor nu a premenjit premult.  Sȋ fi Vlajnă să tulmaśeašće kă ȋš mujearje vićază. Ȋn Biljigrad lumnja nu să kată atȋtă prăn prizma lu aluor etnicitjet. Măjmult să kată dar visăc Beograđean, or Beograđană.

Dar aja śe visăc ku poljikra vlasaskă a ȋmparcȋt drumu lu avuoastră profesije  pră karje dȋpa matematjikă ac răsuśit pră drumu lu antropoluog karje să măjmult cȋnje dȋ lukru la „ȋntrabarja Vlahilor“?

Nu, nu mam rašȋt sȋ fiu antropoluog dȋpră amjea poljikră. Tjema Vlahilor šȋ „ȋntrabarja Vlahilor“ je lukrată dȋpră ajej aktuelnuost šȋ dȋspă aja kă je njekunoskută šȋ njelukrată.

Nu avjec njiś 30 dȋ anj da ȋnurma avuoastră avjec mulće lukrurj, duoa, tri kărc šȋ măjdo tuoaće ȋs dȋ avuoastră lumnje. Dar je avuostru drum dȋ profesije daiś nainće cȋrtajit šȋ trasirjit ȋn parća lu lukru la ȋnvăcamȋntu šȋ promocȋja lu kultura Vlahilor ka šȋ lu Vlasi ka un etnicitjet?

Vlasi šȋ kultura Vlahilor je o pojană njeȋnblată šȋ njekatată da mult bogată. Ȋn vrjeamja śe vinje am dȋ gȋnd šȋmăj sȋ lukru šȋ să skriu la aja tjemă. Ma sȋ spun kă aja nu dȋa  ȋnlăturj lukru karje je dȋn afară dȋ aăla segmjent. Mis daškisă šȋ dȋ alće tjemurj dȋkă să arată.

 
Vlajnjilji pazǎsk mošîja dî la aj batrînj

Dar ȋs mujerilji  dȋn etnicitjetu vlahilor stoboarȋlji lu tradicȋja vlasaskă, măjȋntȋnj ȋn Branjićeva dȋ karje vorbim prȋn aăsta projekt? Śe rac Vuoj aljeźa ka aluor bunj pašurj ȋn pastrarja lu vrjedujealjilji Vlahilor batrȋnje?

Vlajnjilji ȋs aăalja karje cȋn nu numa tradicȋja, ma šȋ tuoată kultura Vlahilor. Ȋn Kultura Vlahilor să poštojesk ka zakuoanjilji. Dominirjeks ȋn mulće sferj lu vijacă ȋn drustva Vlahilor.  Vlajna je o mujearje karje dominirjeašće. Vlajna je mujearja karje gȋazduje.

La śe premjeadz trȋabje aratat ȋn aluor lukru? Dar puoaće aja šȋmăj bun šȋ śe ȋn aja parće trȋabje sȋ să lukrje?

Premjeadzu je ȋn aja kă lumnja njevlasaskă nu ȋncaljeaźe kȋt dȋ tarj Vlajnjilji puot sȋ fije. Nu lji să dȋa aăla luok karje jealje trȋabje sȋ ajbje. Prȋn amjeu lukru am dat šȋ prȋstă asta „Vlajnjilji ȋs zakuon, da zakuonu trȋabje sȋ să poštujaskă“. Jealje diriguje ku tuoaće aktivnosturj ȋn ȋnpronarje. Jealje ȋs aăalja karje măjntȋnj šćiu tuoaće ritualjilji šȋ ađeturlji. Uomu rar rašȋašće śuoa fȋrdă sȋ ȋntrȋabje mujearja. Dȋ jealje să vorbjeašće kă ȋs stobuoru kăšȋ.


Dȋ la seminarju dȋ  lukratuorj ȋn prosvetă karje o sȋ cȋnă aăsta śas

Mulcamȋnd lu Savjetu Vlahilor, vuorba Vlaha merekuc tună ȋn škuoalje ȋn Sȋrbija la Răsarit. Dar să mjearźe šȋ ȋnlăturj dȋ aăašća krajurj šȋ dar o sȋ fije vuorba Vlaha  šȋ ȋn Programu dȋ škuoală?

 „Vuorba šȋ kultura Vlaha“ je o parće lu sistjemu dȋ ȋnvăcamȋnt lu Republika Sȋrbija, o parće je a lu Programu dȋ škuoală dȋ ciklusu aldȋntȋnj, dȋ să sprimjeašće šȋ planu ku programu dȋ la 5 pȋn la 8 raz. Să puoaće ȋnvaca ȋn tuoată škuoala ȋn Sȋrbije unđe jeastă dastuj školarj karje vrjeu sȋ ȋnvjeacă.

Vuoj visăc autoru lu karća dȋ ȋnvacat „Vuorba šȋ kultura Vlaha“ dȋ razu aldȋntȋnj la škuoală. Prȋnga ljimbă, karća arje părc karje vorbăsk dȋ lukru lumnji, dȋ tradicȋje šȋ kultura Vlahilor. Dȋunđe ac kăpatat ideja dȋ atȋta dȋ marje lukru, dar ac avut ac avut aźutuorj dȋn vro parće, kum ac aljes tjemurlji šȋ kum ljac adus sȋ fije ȋn rȋnd ku anji lu kopiji dȋ karje je karća dȋ ȋnvacat skrisă?

Karća dȋ ȋnvacat dȋ razu aldȋntȋnj

Karća dȋ ȋnvacat je skrisă pră Planu šȋ Programu lu Ministarstva lu prosvetă. Tjemurlji ȋs ȋn rȋnd ku Planu šȋ Programu. Recenzȋja lu karća dȋ ȋnvacat a dat ptofesuorji dȋ la Fakultjetu dȋ filosuofije dȋn Biljigrad, un lingvist dȋ la Institutu lu Akademija rusaskă šȋ duoa mujerj Vlajnje karje ȋs magistărj dȋ metuodikă šȋ pedaguogije. Patru anj jeastă dȋkȋnd oćitoluoajśilji šȋ oćitulji ȋn Sȋrbija la Răsarit ȋnvacă škuolarji dȋn asta karće dȋ ȋnvacat šȋ au numa vuorbje dȋ labdat dȋ ja. Karća arje măj mulće părc. Povješćilji ma povăstujit amjej aj batrȋnj, babilji, muošȋ, tata, da šȋ alc uoamenj bun. Ku kȋnćiku dȋ adurmit „Muošu Dumitru“, tata nje adurmit pră minje šȋ pră fraćimju kȋnd am fuost miś. Povasta lu „Stan Mărtan“ am luvato dȋn karća ku povješć karje a astrȋns šȋ a štămpujit Ljubiša Niculović. Sljiśilji dȋ puortu lumnji ma dat Cjentru dȋ kultură dȋn Kućiva. Ȋn karća dȋ ȋnvacat pućec sȋ vjeđec sljiśilji dȋ la „Motivurlji Omolješć“, da šȋ sljiśilji lu autoru Dragan Andrejević šȋ Asoccijacȋja „Gergina“ dȋn Njegoćinj. Multă lumnje a aźutat. Fala mult lu tuoc uoamjenji ku vuoja bună karje a aźutat sȋ fije karća dȋ ȋnvacat atȋta bogată ku materijalurj. Fala šȋ lu Savjetu Vlahilor firdă karje asta karće njiś nu ra fi.

Dar šćic kȋtă vrjedujală arje asta karće dȋ ȋnvacat dȋ lumnja vlasaskă? Vesna Stanković, anoastră glumică, da šȋ ja je Vlajnă,  a spus kă je štămpujitu lu karća dȋ ȋnvacat pră ljimba Vlaha o revolucȋje. Śe, pră gȋndu lu autor, a adus aja revolucȋje pȋnă aku?

Trag nađearđe kă a adus un gȋnd kă trȋabje sȋ fim maruoš ku bogacȋja lu ljimba šȋ kultura Vlahilor, da nu sȋ nje rušȋnăm šȋ să rȋzȋljim găzdaluku śe avjem. Prȋnga aja, aku avjem šȋ aja kă kultura Vlahilor o trjeaśem dȋ la brȋnje la brȋnje šȋ prȋn škuoală, da nu ka pȋnă aku numa la kasă.

Karća dȋ ȋnvacat dȋn karje škuolarji ȋnvacă vuorba šȋ kultura Vlahilor

Ȋn karće avjec inš prȋstă karje lu školarj apropijac dijalekturlji lu ljimba Vlaha pră kraju dȋ unđe vin.Nuoj vrjem sȋ bagem dȋ sama regija lu Branićeva šȋ Omuolj, pră śe să aljeaźe aja vuorbă dȋn aljćilji šȋ dȋ śe?

Asta vuorbă arje diftuongurj šȋ triftuongurj śe nuje atȋt ȋn ajlalće duoa regij. Ȋn asta vuorbă jeastă glasurlji Ś, Ź šȋ Dz karje nus ȋn vuorba lu Krajna. Prȋnga aja aiś să dzȋśe „Juo mis“ da ȋn alje duoa regij „Jo sȋnt“. Da jeastă šȋmăj.

Kȋnd katăm dȋ la asta distancă, spunjec dar jeastă interesujală šȋ dar je lumnja dȋn Branjićeva šȋ Omuolj informisȋtă dȋ skripsuoarja šȋ dȋ ȋnvăcamȋntu Vlahilor?

Ȋn projektu karje am lukrat ȋn anu 2016.-ilja ȋn Buljoăc am venjit pȋnă la ȋnformacȋje kă lumnja je pucȋn informisȋtă dȋ skripsuoarja šȋ ȋnvăcamȋtu Vlahilor. Ȋn Branićeva nu am lukrat la terjen, ma mi să ȋnparje kă šȋ aiś ȋs njeinfuormisȋc. Să spunjem kă prȋnga aja, ȋn lunjilji trekuće krjeašće interjesujala. Krjeašće număru lu škuolj ȋn Branićeva ȋn karje să ȋnvacă vuorba šȋ kultura Vlaha.

Edukacȋja lu nastavnjiś, sprimitu dȋ  lukru ku kopij

Kȋta vrjeamje dȋ kopilarije ac fuost ȋn satu Dȋlbuoka ȋn Omuolj. La un luok ac analizirjit ritualjilji dȋ Pašć karje să cȋn ȋn aăla sat. Kȋtă vrjedujală dȋ ȋnpreonarja Vlahilor lu aăla kraj arje avuostru lukru šȋ dar ka antropoluogu šȋ dzȋ dȋ astădz skrijec dȋ mošȋja lu avuostru etnicitjet ȋn kraju unđe vȋsăc krjeskuc?

 Aśi am skris dȋ ritualu ȋn karje să dȋ Pašć ȋn kasă aduśe gljija, un păraman dȋ pomȋnt ku jarbă. Pre gljije să, kum spunje lumnja „ja“ Pašćilji. Tuotnat dȋn kasă să śuśeašće dă tri orj pră gljije šȋ la tuot śuśitu dȋ pră tanjir să gustă bukaćilji dȋ sȋ să pronojaskă vijaca. Să ja dȋn uov fjert šȋ fărbujit ȋn ruoše sȋ să fije zdravăn, sȋ ja šȋ brȋndză, slanjină, urdzȋkă, kuorn. Să bjea kȋta rakije dȋn par, da ȋn mȋnă să cȋnje lumanarja. Pringa satu Dȋlbuoka aăsta ađet jeastă šȋ ȋn alće krajurj unđe Vlasi trajesk.  Dȋ ȋnpreonarja Vlahilor aăsta ađet arje vrjedujală kȋt šȋ fijekarje altu ađet dȋn tradicȋja Vlahilor. Kunoskȋnd lumnja ku ađetu să arată bogacȋja lu kultura Vlaha šȋ dȋ aja šȋmăj lukru la mošȋja dȋ kultura vlasaskă.

„Identitjetu Vlahilor etnik“ karća lu Miljena

Sunjecănje ku kȋća vuorbj śe a fuost cilju lu avuoastră karće Identitjetu Vlahilor etnik šȋ dar lac aźuns?

Cilju a fuost sȋ să prȋn teorije prolukrje šȋ vjeđerjadză Identitjetu Vlahilor etnik. Karća aduśe mulće śe śe je nuou ȋn teorije dȋ konceptu lu identitjet. Prȋnga aja am dat šȋ un pojăm dȋ kapitalu ȋn etnicitjet, prȋnga  kapitalu ȋn ekonomije, kultură šȋ socijală. Tuot aja să provjeađe prȋn identitjetu Vlahilor šȋ relacȋje karje faśe ku altă lumnje ȋn formirjitu lu aluj identitjet.

Dar lukrac la vro nuovă karće karje je ljegată dȋ lumnja dȋn avuostru etnicitjet, or plănirjic aša śuoa?

Ȋn plan je lukru la kărcȋlji dȋ ȋnvacat dȋ 2., 3. šȋ 4. raz dȋ „Vuorba šȋ kultura Vlaha“.

Ȋn Matka Vlahilor visăc sulukratuorj dȋ strukă. Kȋt aśi dȋ la aspektu lu strukă pućec sȋ dac lu avuoastră lumnje?

Adȋntȋnj karće ku skripsuorilji vlasăšć a lu škuolarje

Ka sulukratuorju dȋ strukă lu Matka Vlahilor, am lukrat projektu la terjen la Buljoăc. Am organizujit šȋ am realizujit Konkursu „Škuoala“ dȋ skripsuorj šȋ cȋrtajitu lu kopij pră ljimba Vlaha. Akup la intelektualc šȋ lumnja ȋn vuoja bună karje vrje să kultura Vlahilor krjaskă šȋ sȋ să ȋnbogacaskă šȋ  ȋn vrjeamja dȋ aku šȋ sȋ să dȋ ja vorbaskă bun.  

Trajic šȋ lukrac ȋn Biljigrad. Dar Va duśec akuolo unđe visăc fakuc šȋ krjeskuc? Va družȋc ku lumnja dȋn aăalja krajurj šȋ dar prȋnga avuostru lukru ȋn strukă aźutac altkum sȋ prezentuje măjbun tradicija vlasaskă?

Da, una mis ȋn kontakt ku lumnja dȋn kraju unđe mis fakută šȋ krjeskută. Aku mis ȋn Kućiva. Anu al trjekut am lukrat projektu ȋn Buljoăc. Mis kunoskută ku situacȋja ȋn Majdan, Njegoćinj, Zajśearj. Đeas mis la terjen. Ma raspund ȋntuotdȋuna kȋnd vrunji ma kjamă sȋ vorbăsk la vro manifjestacȋje karje je dȋ pastratu lu kultura šȋ tradicȋja Vlahilor.

Seminarji akup mulc lukratuorj ȋn prosvetă karje o sȋ cȋnă aăsta śas

Aăsta tjekst je fakut ȋn projektu “Mujerilji - păstratuoarilji lu tradicȋja Vlaha ȋn Branjićeva” pră karje ȋl sufinasirjeašće Ministarstva dȋ kultură šȋ informisȋt  pră konkursu dȋ sufinansirjit projekturj dȋ ȋnformisȋt pră ljimbilji lu etnicitjeturj  ȋn 2017. an.

- Stavurlji ȋn projekăt nus šȋ stavurlji lu aăja śe finansirjesk projektu.

Tulmaśu: Slobodan Golubović dPasujoni

0 komentar(a)

Vaš komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su osnačena *

Pratite nas na Instagramu

To Top